Din görevlileri toplumun tüm kesimini ilgilendiren bir görev ifa etmeleri hasebiyle tüm insanlarla bir sekilde, hayatlarinin bir aninda etkilesim geçiyorlar. Insanlari bu kadar çok ilgilendiren bir konuda örnek bir imami nasil olmasi gerektigini Prof. Dr. Hayrettin Karaman, Prof. Dr. Mehmet Altan, Prof. Dr. Mehmet Emin Ay ve Prof. Dr. Toktamis Ates'e sorduk.

Prof. Dr. Hayrettin Karaman:

"HASRETINI ÇEKTIGIM ÖRNEK IMAMLAR MESLEGININ ÂSIGIDIR”

Bizim köyün örnek imami, gençlerle ve çocuklarla iyi diyaloglar kuruyor, yazin kalabalik bir ögrenci kitlesine ulasiyor, politika ve grupçuluk yapmiyor, temiz ve düzgün giyiniyor, isine uygun temsilde de kusuru bulunmuyor.

Yazlari istirahat ettigim köydeki evimizin balkonunda kahvalti ederken nese içinde civildasarak önümüzdeki yolda ilerleyen erkekli kizli birkaç çocuk peyda oldu. Hepsi bu kadar da degilmis, arkadan bölük göründü. Dikkatimi çeken bir baska husus bazi kizlarin baslarinin örtülü oldugu idi; derken ortalarda köyümüzün imaminin, imam Hatip mezunu oglunu gördüm, biraz sonra da oldukça spor giyinmis imamimiz gözüktü. Hizamiza geldiginde selam verdi, hal hatir sordu; ben de heyecanla mukabele ettim; yaptiginin çok güzel oldugunu söyledim, basarilar diledim.

Yaptigi neydi?

Imamimiz yaz tatilinde Kuran okumak için camisine gelen ögrencileri bir piknik düzenlemisti. Çocuklari motive etmek, sikmamak, daha samimî bir iliski ortami olusturmak için tertip edilen bu piknik bence çok uygundu ve baska imamlara da örnek olmaliydi.
Bu vesile ile bizim imama ve imamliga dair bazi düsünce ve tespitlerimi yazmak istiyorum. Ben ilk örnek imami Izmir'de, Güzelyali Camii'nde görmüs tüm; simdi merhum olan imam (Ibrahim Edhem Sunar) mesleginin âsigi idi, ek isi yoktu, yalnizca imam ve hatiplik yapiyor, bu isi çok ciddiye ali yor, mahallesini sahipleniyor, kendini belli bir alan içinde bütün birey lerinden sorumlu biliyor, camiye gelen gelmeyen bütün insanlarla ilgilenmeye çalisiyordu.

Cami cemaatinde olmayan bir yakin komsunun hastalandigini duyunca küçük bir hediye alarak ziyaretine gitmis, bu alisilmadik ziyaret aileyi çok mütehassis etmis, camiye, cemaate, Islam'a ola ilgilerini etkilemisti. Sabah namazlarindan sonra ugradigi balikçi kahvesinde, bir kösede günlük gazetelere bakarken yavas yavas etrafinda bir halka olusmustu, çogu aksamdan kalma balikçilarla sohbetler etmis içlerinden bazilari içkiye tövbe ederek cemaate katilmislardi.

Bir hafta boyu okur, Cuma hutbesini hazirlar, vaaz ve hutbesini yazar ve sov yapmadan okurdu, irticalen konusmadigi, kâgittan okudugu halde çok etkili idi. Yüksek Islam Enstitüsü hocalari olarak bizler onun camiine gider, huzur içinde (rahatsiz olmadan, duyduklarimiz yüzünden yerin dibine girmeden...) onu dinler, namazimizi eda ederdik. Namazdan sonra yangin yerinden kaçar gibi camiden uzaklasmaz, kapisi disariya açilan bir büroda ziyaretçilerini kabul eder, dertlerini dinler, yardimci olmaya çalisirdi.

Bizim köyün imami da kendi çapinda bir örnek. Köyümüze geleli epeyce oluyor (on yil kadar), ek isi yok, geldiginden bu yana kendini gelistirmek için çaba sarf ediyor, hayli mesafe de aldi. Gençlerle ve çocuklarla iyi diyaloglar kuruyor, yazin kalabalik bir ögrenci kitlesine ulasiyor, politika ve gurupçuluk yapmiyor, temiz ve düzgün giyiniyor, isine uygun temsilde de kusuru bulunmuyor.

Bunlar benim hasretini çektigim iki örnek imam.

Vaktiyle gayretli bir milletvekillinizle telefonda konusmustum; Imam Hatiplerle ilgili bir konusmasi eksik ve böyle oldugu için de yanlis aktarilmisti, dogrusunu ögrenmek ve yazmak istemistim. Konusma sirasinda kendi seçim bölgesindeki imamlardan örnekler verdi, "Bana gelenlerin çogu naklen tayin istiyorlar, sebebini sordugumda, gidecekleri yerin gelir bakimindan daha avantajli oldugunu ifade ediyorlar. Ya da böyle oldugu anlasiliyor, kimsenin bulundugu yerde isini iyi yapmak, insanlara ve özellikle gençlere rehber olmak gibi bir dertleri yok. Dünyadan bî haberler, din hizmetini yalnizca bir ekmek kapisi gibi görüyorlar..." dedi. Bildigim seyleri bir de onun agzindan duyarak bir daha üzüldüm.

Bizim delilere ihtiyacimiz var.

Hangi delilere mi?

Kalabaligin tuttugu egri yollara iltifat etmedikleri için -kendilerini akilli bilen- kalabalik tarafindan "deli" denilen "delilere!"

Prof. Dr. Mehmet Altan:

“DIN GÖREVLISI, INANÇ VE ENTELEKTÜELI OLMALIDIR”

Ortaögrenimimi Saint Joseph Lisesi'nde tamamladim. Saint Joseph, Cizvit papazlarinin kurdugu bir okuldur ve buradaki egitimi Cizvit papazlari verir. Okulun yönetimi, egitimi, sevk ve idaresi Cizvit papazlari tarafindan yapilir. Okulda okudugum sürede Cizvit papazlarinin durus, davranis, nitelikleri, yaklasimlari, algilari, dünyaya bakislari hakkinda küçük olmama ragmen oldukça genis bir bilgi edindim.

Cizvit papazlari bütün lise egitimini çok rahatlikla verebilen, Türkiye'deki mevcut okullarin birçogunda ders verebilecek nitelikte insanlardi. Bizim imamlarimizin da bu Cizvit papazlari gibi olmasi, yani Türkiye'deki okullarda ders verebilecek nitelikte olmasi gerektigini düsünüyorum.

Sehirde yasayan bir insan olarak kentteki imamlari, konusunun uzmani, bir kanaat önderi, bir yerel lider olarak algiliyorum. Din ayni zamanda bir felsefedir. Kültürel olusumumuzun temelini olusturan dinin bu niteligi, yani kültürel boyutu, felsefi boyutu büyük bir önem arz ediyor. Ben bir din adaminin ayni zamanda bir felsefeci olmasi gerektigine inaniyorum. Çünkü din; felsefe ve kültür algisi olmadan olmasi gereken noktada içsellestirilemez, yansitilamaz. Bunlar olmadan din adaminin yerel lider olarak durusu daha saygin bir hâle getirilemez.

Din, sadece camiyle ilgili bir sey degildir. Din, toplumsal yasamin en temel kaynaklarindan biridir. Bu toplumun kültürünün en etkin parçasidir. Ben din adamini sadece bir devlet görevlisi olarak algilamiyorum. Din adamini bir sekilde hayatin kendi içinde toplumun mayasini yoguran, din ve kültür olarak hayatin her aninda bir fikir, bir kanaat önderi, bir kamuoyu olusturucusu olarak görüyorum. Din görevlisini sadece mahalle ve cami ile baglantili degil, yasam faaliyetlerinin sürdügü her alanda bir kamuoyu lideri, bir düsünce adami, bir felsefeci olarak algiliyorum. Onun için de getirdigim ölçüler bu durumla ilgili bir ölçü... Bir düsünce söz konusu ise, kültür söz konusu ise, felsefe söz konusu ise bunlara vâkif olan bir birey, bulundugu her alanda ister istemez bunlarin da yayicisi, konularin tartistiricisi, hayati bu noktalar üzerinden yeniden yorumlayicisi önemli bir birey olmak durumundadir.

Yeryüzünden kopuk, dil bilmeyen, çok derin bir felsefe egitiminden geçmemis, kültür konusuyla hasir nesir olmamis birisinin bulundugu her mekanda, felsefi, dini, kültürel, kanaat önderi olmasina imkan yoktur.

Bizde imamlik kente degil de kirsala aitmis gibi bir ön kabul de görüyor. Imamlarin kent hayatinin etkin bireyleri olmasi söz konusu degilmis gibi varsayiliyor. Imam hatip meselesi dar gelirli, mütevazi ailelerin çaresizlikten, hacet kapisi olmamasi gerekir. Imam hatiplik; dinin kültürel boyutunu, sosyolojik boyutunu, felsefi boyutunu merak eden, bunun yeryüzündeki egitiminden etkilenen, yeryüzündeki din adamlarina bir sekilde giptayla bakan, ondan etkilenen, o tür hayalleri olan, idolleri olan insanlarin da ilgisini çeker hâle gelmesi lazim.

Bizde imamlik meslegini veya din adamligini bir sekilde kirsal kesimde hayati idame ettirmekte zorlanan, büyük yasam sikintilari olan ailelerin çocuklarini göndermeyi tercih ettigi, ama onlarin dinin bahsettigim boyutlarini ögrensin diye degil de hayatin içinde siginilacak bir liman olarak gören bir anlayis var. Hâlbuki din tarihini ögrenmeye basladiginiz vakit aslinda insanlik tarihini, bilim tarihini, felsefeyi, kültürü de ögrenmis oluyorsunuz.

Insanlikla yasit bir alanin uzmani olmaya kalkismak demek; insanligin bütün tarihsel süreçlerinden de haberdar olmak, üstelik de bunu felsefi boyutta ifade etmek, bugüne tasimak ve yarina götürebilmek demektir. Dolayisiyla din adamligi entelektüel olmadan, insanlik tarihine ilgi duymadan olmaz.

Din görevlisini; siyasetten ziyade felsefeden istahlanacak, felsefe ve sosyoloji ile irtibatlasmadan lezzet alacak ve beyinsel haz duyabilecek, dünyanin her yanindaki insanlarla iliski içerisine girebilecek, dil düsünce adamlariyla irtibat kurabilecek, onlarla bir sekilde diyalog içerisinde olabilecek sekilde gelisen bir birey olarak tahayyül ediyorum. Din görevlisi, felsefenin sorulani soran herkesin bir sekilde ahbaplik edip tartisabilecegi, zenginlesebilecegi, zenginlestirebilecegi bir inan entelektüeli olmalidir.

Prof. Dr. Mehmet Emin Ay:

"IMAM SADECE NAMAZ KILDIRAN KISI OLMAMALIDIR"

Imamlik müessesi toplumda ne gibi görevleri ifa etmelidir? Imam sadece namaz kildiran insan midir yoksa cemaatle ilgilenen kisi midir?

Imam sadece namaz kildiran kisi degildir ve olmamalidir. Çünkü imam, "önder" demektir, insanlara hayirli her konuda liderlik yapan sahsiyet demektir. Dolayisiyla onun pek çok görevinden sadece biridir namaz kildirmak...

Bazi imamlarimizin cemaatin egitimine yönelik güzel çalismalari bulunuyor. Bu konuda neler düsünüyorsunuz?

Sunu söyleyebiliriz ki, camiler yaygin din egitiminin en basarili sekliyle verildigi mekânlardir. Yeter ki imamlarimiz bu konunun farkinda olsunlar ve bunu degerlendirsinler. Söyle ki, her hafta belli günlerde tefsir ve hadis sohbetlerini rutin ve periyodik olarak gerçeklestiren bir imam bir yil sonra cemaatini hatiri sayilir seviyede egitmis olacaktir. Bu da azimsanacak bir çaba degildir.

Sürekli insanlarla muhatap olan imamlarimizin din bilgisi haricinde hangi alanlarda kendilerini gelistirmeleri gerekmektedir?

En çok insan psikolojisi ve sosyal psikoloji alanlarinda kendilerini gelistirmeleri gerektigi kanaatindeyim. Öte yandan halkla iliskiler konusu bir imam için olmazsa olmazlardandir. Yine hitabet ve güzel bir diksiyon için de ayni seyleri söyleyebiliriz. Bunlar bir imamin vizyon sahil olmasinda önemli katkilar saglar.

Camilerde daha baska ne gibi faaliyetler yapilmalidir ki cemaatin camii ile irtibati artirilabilsin?

Camiler sadece namaz kilma mekâni degildir. Cami için ancak baslica egitim mekâni diyebiliriz. Dolayisi çocuklarin, gençlerin ve yetiskinlerin din egitimi konusunda neler yapilabilecekse camilerde yapilmalidir. Bu baglamda aksamlari tefsir ve hadis okumalari, hafta sonlari çocuklar ve gençler için dinî bilgilerin interaktif yöntemler kullanilarak verildigi programlar da yine namaz saatleri disinda verilebilir.

Bazi camilerimizde imamlarimiz; degisik ilim erbabini misafir ederek cemaate konferanslar ve sohbetler düzenlemektedir. Bu uygulamayi nasil buluyorsunuz?

Çok faydali buldugumu söylemeliyim. Sahsen böyle bir davetlerin birinde konusmaci olarak katilip sohbet ettim ve ilgili imam arkadasimiz davette bulundugu kisilerden bahsetmesi beni fazlasiyla sevindir Çünkü cemaat o bir saat içinde bilim adaminin 20-30 yillik emeginin karsiligi olan bilgilere çok rahatlikla ulasmis olmaktadir. Bu cemaat adina önemli bir kazançtir diyebilirim.

Prof. Dr. Toktamis Ates:

"DIN ADAMLARI, YENILIKLERE KARSI ÇIKANLARI AYDINLATABILECEK BIRIKIME SAHIP OLMALIDIR"

Din adamlari, salt dinsel konularda degil dünyevi konularda da bilgi sahibi olmali ve hem kendilerini hem de cemaatlerini aydinlatmaya çalismalidir.

Sevket Süreyya Aydemir'in saniyorum adi "Uyandirilmis Toprak" olan bir kitabi vardi. Bu yaziyi yazmak üzere daktilomun basina oturdugum da kitaba da bir göz atmak istedim ama bulamadim. Zaten son zamanlarda aradigim hiçbir kitabi bulamiyorum.

Aydemir'in kitabi, roman da degildi, deneme de degildi. Sanki ani kitabi gibi yazilmisti. Genç bir ögretmen atandigi bir köyü kalkindirmaya çabaliyor. Köyde bir de "bilgin bir din adami" var: Köyün imami... Ögretmen, köyün imami ile karsilastigi zaman çok mutlu oluyor. Ikisi, karsilikli saygi ve sevgiyle el ele veriyorlar ve köy adina büyük basarilar elde ediyorlar.
Bu kitabin yayimlandigi dönemde toplumumuzun bir kesimi açisindan, din adamlari her türlü geri birakilmisligin nedeni olarak görüldügü düsünülürse Sevket Süreyya Aydemir'in çizdigi tablonun önemi daha iyi anlasilir.

O zamanlardan beri hayalim "ögretmenle imamin" el ele vermesi ve kalkinmanin dinamiklerini olusturmalariydi. Düsünün ki o tarihlerde Türkiye'nin yüzde 70'den fazlasi kirsal kesimde, köylerde yasiyordu ve kalkinma denildigi zaman kirsal kesimde ki kalkinmaya umutlarimizi baglamistik.
Bu hayalim ve düsüncemden hiçbir zaman vazgeçmedim. Ama artik kent agirlikli Türkiye'de bu türden beklentilerin fazla bir önemi olabilecegini sanmiyorum. Bugün beklentim; din adamlarinin, yeniliklere karsi çikanlari ve cemaatlerini gerçekten "aydinlatabilecek" bilgi ve birikime sahip olmalari...

Bunun disinda, din adamlarinin salt dinsel konularda degil dünyevi konularda da bilgi sahibi olmalari ve hem kendilerini hem de cemaatlerini aydinlatmaya çalismalari bir diger beklentim...